Za nami XVIII Jasielski Festiwal Literacki „Drogi i bezdroża”. Przez trzy jesienne tygodnie Miejska
Biblioteka Publiczna w Jaśle była przestrzenią wyjątkowych spotkań autorskich, ciekawych
warsztatów i fascynujących rozmów. Przewodnim tematem tegorocznej edycji Festiwalu były „więzi”
i faktycznie mieliśmy wiele okazji, by je odkrywać, odczuwać, nawiązywać – w czytanych książkach, w
opowieściach autorek i autorów, w skupionych twarzach czytelniczek i czytelników.
Na literackie „drogi i bezdroża” wyruszyły najpierw dzieci, które wraz z rodzicami i opiekunami 21
września spotkały się z Jolą Richter-Magnuszewską, ilustratorką, autorką m.in. książki „Puszcza.
Opowieści karpackich buków”. Otoczone dźwiękami natury, oglądały ilustracje i słuchały opowieści o
drzewach rosnących teraz i przed wiekami. Następnie udały się do Parku Miejskiego, gdzie w
skupieniu słuchały autorki, tym razem w towarzystwie bohaterów jej opowieści – oglądały liście,
dotykały kory i przytulały się do pni. W drugiej części popołudniowego spotkania w Parku Miejskim
odbył się spacer połączony z warsztatami przyrodniczymi prowadzonymi przez Fundację Dziki
Projekt. Przyrodnicy z Fundacji mówili o ochronie dzikiej przyrody, a następnie zaprosili chętnych do
stworzenia własnych kul z nasionami, żeby praktycznie zadbać o wzbogacenie roślinności wokół
siebie. Uczestnicy poznali także historię miasta układając puzzle obrazujące ważne wydarzenia i
postaci. To była prawdziwa lekcja odkrywania więzi z przyrodą, zarówno tą dziką i odwieczną, jak też
z tą złączoną z historią miasta.
Młodzież i dorośli rozpoczęli festiwalową wędrówkę z Katarzyną Szwedą. 23 września poetka i
fotografka poprowadziła nas zakolami Wisłoki, opustoszałymi dolinami i opłotkami nieistniejących
łemkowskich wsi. Wraz z nią oswajaliśmy pustkę po tym, co zostało zniszczone, wykorzenione,
zapomniane lub uległo rozkładowi. Wpatrywaliśmy się w zdjęcia wystawione na fragmentach
łemkowskiej chyży, deskach przesiąkniętych upływem czasu, wspomnieniami domowników,
krajobrazem i wsłuchiwaliśmy się we fragmenty wspomnień mieszkańca Beskidu Niskiego oraz
wiersze autorki czytane w języku łemkowskim przez Natalię Małecką-Nowak. Ważne jest, aby nie
tylko pokazać to, co jest zobaczone, ale też to, co jest przeoczone – powiedziała Katarzyna Szweda.
26 września wraz z Andrzejem Jeznachem i jego książką „Sprawa Diabła” wróciliśmy do wojennego
Jasła. Śledziliśmy losy związku jaślanki oraz niemieckiego żołnierza, odkrywaliśmy co w powieści jest
fikcją literacką a co prawdą historyczną, próbowaliśmy zgłębić motywy decyzji starosty Waltera
Gentza, który najpierw zmienił Jasło w miasto na podobieństwo niemieckich, a następnie je
unicestwił. Obchodząc 80. rocznicę tragicznego wysiedlenia i zburzenia przekonaliśmy się, jak silne są
w nas emocje i jak bardzo potrzebna jest nam pamięć. Obecność na spotkaniu blisko stu
mieszkańców i mieszkanek świadczy niezawodnie o więziach, jakie tworzymy z naszym miastem.
27 września powędrowaliśmy jeszcze głębiej w przeszłość – do czasów baśniowych i słowiańskich,
które w swoim cyklu o Wiedmie („Wiedma”, „Kruki”, „Żmijątko”) opisuje Monika Maciewicz.
Autorka zabrała nas na podkarpackie drogi, którymi ponad tysiąc lat temu podążała jej bohaterka,
ale także najeźdźcy, którzy upatrywali zdobyczy na tych ziemiach oraz wojska, które próbowały ich
powstrzymać. Podążaliśmy też drogą kobiety, która nieustannie uczy się, by poznać swoją moc i
talenty, płacąc jednak za to cenę wielu trudnych wyborów i jeszcze trudniejszych wyrzeczeń. Była to
też droga pachnąca ziołami, których autorka przywiozła całe naręcza na poprzedzające spotkanie
warsztaty, a których zapach na długo został w Bibliotece.
30 września z młodzieżą spotkał się Tomasz Różycki, poeta i prozaik, autor m.in. książki „Złodzieje
żarówek”. Tylko dzięki pamięci i wyobraźni przywracamy przeszłość do tu i teraz. Inaczej wszystko
może przepaść w sposób naturalny – tłumaczył pisarz opowiadając o swojej najnowszej powieści. W
rozmowie o życiu mieszkańców peerelowskiego bloku, z jednej strony całkowicie realnym, a z drugiej
magicznym i onirycznym, ważnym aspektem były więzi – z rodziną, przyjaciółmi, społecznością.
4 października temat więzi był dosłownie osią przewodnią spotkania autorskiego z Sabiną
Jakubowską, autorką powieści „Akuszerki”. To była niezwykła rozmowa o rodzeniu się człowieka,
rodzeniu się kobiecej siły, rodzeniu się poczucia tożsamości i więzi. Pisarka opowiedziała też o tym,
jak w niej rodziła się ta powieść. „Akuszerki” są dla kobiet i dla odważnych mężczyzn. To powieść o
dawaniu wsparcia, o nawiązywaniu i tworzeniu więzi – stwierdziła, a my, czując przynajmniej na
chwilę więź z bohaterkami i bohaterami jej powieści, mogliśmy też sięgnąć w głąb siebie i naszych
własnych więzi rodzinnych.
10 października był ostatnim dniem festiwalowych spotkań dla młodzieży i dorosłych. Z uczniami I
Liceum Ogólnokształcącego w Jaśle spotkał się Wojciech Bonowicz, poeta, publicysta, dziennikarz.
Rozmowa zaczęta od wiersza Wisławy Szymborskiej „Niektórzy lubią poezję” była zachętą do tego,
by wiersze stawały się nieodłącznym elementem życia – nie tylko dlatego, że pobudzają umysł,
wzruszają, uspokajają, ale też dlatego, że to my nadajemy im nasze własne unikalne sensy.
Również 10 października wyruszyliśmy w podróż śladami granic II Rzeczpospolitej wraz z Tomaszem
Grzywaczewskim, pisarzem, reporterem, podróżnikiem. Razem z autorem wsłuchiwaliśmy się we
wspomnienia ostatnich świadków i poszukiwaliśmy odpowiedzi na pytania o trudne momenty naszej
historii. Rozmawialiśmy też o poczuciu i znaczeniu tożsamości, zwłaszcza na pograniczach oraz na
terenach, których przynależność państwowa się zmienia w wyniku decyzji politycznych czy działań
wojennych.
Festiwal zakończyliśmy 11 października, spinając go jak klamrą książką „Puszcza. Opowieści
karpackich buków” Joli Richter-Magnuszewskiej. Tym razem, w zastępstwie Iwony Chmielewskiej,
która niestety musiała odwołać przyjazd do Jasła, ilustratorka skupiła się na tym, co kryje się w
słowach „ważne sprawy” dla niej, a także dla młodych uczestników spotkania. I tym razem ważne
okazały się więzi, o których Jola Richter-Magnuszewska opowiadała w kontekście wyboru swoich
ścieżek i pracy twórczej.
Klimat XVIII Jasielskiego Festiwalu Literackiego pozostaje jeszcze w Miejskiej Bibliotece Publicznej w
Jaśle dzięki wystawom ilustracji Joli Richter-Magnuszewskiej „Moc lasu. Puszcza Karpacka” w holu
Biblioteki oraz fotografii Katarzyny Szwedy „Zemla vulgaris” w Sali offowej Jasielskiego Domu
Kultury.
Spotkania festiwalowe moderowały: dr Beata Baraś i dr Barbara Sokołowska – polonistki z I LO w
Jaśle, Aleksandra Brzuzy – tłumaczka, oraz Dorota Woźnica – dyrektorka MBP w Jaśle.
Dziękujemy wszystkim osobom, dzięki którym XVIII Jasielski Festiwal Literacki „Drogi i bezdroża” był
wielkim świętem czytania. Cieszymy się z licznej obecności na spotkaniach autorskich i wierzymy, że
możemy mówić o więziach w jeszcze jednym aspekcie – w kontekście zacieśniania więzi naszej
bibliotecznej społeczności.
Partnerami projektu byli: Jasielski Dom Kultury oraz I Liceum Ogólnokształcące im. Króla St.
Leszczyńskiego w Jaśle – dziękujemy za wsparcie i pomoc w organizacji wydarzeń.
Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z
Funduszu Promocji Kultury.
Do zobaczenia na kolejnych edycjach Festiwalu!
MBP w Jaśle
