• Program profilaktyki raka szyjki macicy wkracza w nowy etap – kobiety mogą korzystać z nowoczesnego testu HPV HR finansowanego przez NFZ.
• To nie jest nowa cytologia. Test HPV HR wykrywa przyczynę rozwoju raka szyjki macicy, a nie dopiero zmiany, które może ona wywołać. Dzięki temu pozwala wykryć zagrożenie wcześniej.
• Badanie jest bezpłatne, nie wymaga skierowania i jest przeznaczone dla kobiet w wieku 25–64 lat. To kilka minut, które mogą uchronić przed rozwojem nowotworu i zapewnić spokój nawet na pięć lat.

Ten tekst przeczytasz w 4 minuty.

To coś więcej niż nowa cytologia

To nie jest kolejna wersja dobrze znanego badania. W programie profilaktyki raka szyjki macicy finansowanym przez NFZ klasyczną cytologię zastąpił od 1 sierpnia test HPV HR – nowoczesne badanie uznawane za najskuteczniejszą metodę wykrywania zagrożenia rozwojem raka szyjki macicy. Najważniejsza różnica polega na tym, że nie szuka ono skutków choroby, ale jej przyczyny. Dzięki temu zagrożenie można wykryć wcześniej i zwiększyć szanse na skuteczną profilaktykę.

Czym różni się test HPV HR od cytologii?

Klasyczna cytologia wykrywa zmiany, które już pojawiły się w komórkach szyjki macicy. Test HPV HR wykrywa obecność wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) wysokiego ryzyka, odpowiedzialnego za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy. Innymi słowy – cytologia pokazuje skutki zakażenia, a test HPV HR pomaga wykryć jego przyczynę, zanim dojdzie do rozwoju zmian chorobowych.

Jedno pobranie – pełniejsza diagnostyka

Badanie wykonuje się podobnie jak cytologię i trwa zaledwie kilka minut. Jeżeli wynik testu HPV HR będzie dodatni, z tej samej pobranej próbki zostanie wykonana cytologia na podłożu płynnym. Pacjentka nie musi ponownie zgłaszać się na pobranie materiału, co skraca czas diagnostyki i pozwala szybciej podjąć ewentualne dalsze postępowanie.

Kto może skorzystać?

Z programu mogą korzystać kobiety w wieku od 25 do 64 lat. Badanie jest bezpłatne i nie wymaga skierowania. Wystarczy zgłosić się do placówki realizującej program lub umówić wizytę przez Centralną e-Rejestrację.

Rozmowa z Ekspertem

Zobacz film, w którym prof. Andrzej Nowakowski, ginekolog, onkolog, wyjaśnia krok po kroku:

• czym różni się cytologia płynna od tradycyjnej
• co oznacza dodatni wynik testu HPV HR
• oraz dlaczego wystarczy wykonać go raz na 5 lat.

Gdzie zrobisz test HPV HR na NFZ w programie profilaktyki raka szyjki macicy?

Test HPV HR realizowany jest już w 1979 placówkach medycznych w całym kraju – zarówno w poradniach ginekologiczno-położniczych (1676 placówek), jak i w gabinetach Położnych POZ (303 placówki). Na Podkarpaciu to 136 miejsc, gdzie w ramach NFZ można wykonać test. Ich wykaz można znaleźć w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć?”.

Jak przygotować się do badania?

• Kilka dni przed badaniem nie stosuj żadnych leków dopochwowych.
• Nie zgłaszaj się na badanie w czasie krwawienia miesiączkowego oraz 4 dni przed lub 4 dni po jakimkolwiek plamieniu/krwawieniu.
• Przed pobraniem materiału z szyjki macicy nie rób USG przezpochwowego.
• Powstrzymaj się od współżycia na 1–2 dni przed zaplanowaną cytologią.

Masz wynik HPV HR i co dalej?

• Wynik prawidłowy (ujemny): lekarz zaleci Ci kolejne badanie po 3 lub 5 latach (czasem po 12 miesiącach, jeśli są ku temu wskazania).
• Dodatni wynik testu HPV HR: automatycznie, z tego samego pobrania, wykonana będzie cytologia płynna (LBC). Jeśli okaże się prawidłowa, powtórzysz badanie za 12 miesięcy.
• Zmiany o charakterze dysplastycznym (nieprawidłowości w wyglądzie komórek): lekarz ginekolog skieruje Cię na dalsze badania, tj. badanie kolposkopowe lub badanie kolposkopowe z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego. Jeśli zajdzie potrzeba, zostaniesz skierowana do leczenia specjalistycznego lub na dalszą diagnostykę.

Polki chętniej wybierają test HPV

Od 1 sierpnia 2026 roku test HPV HR staje się jedynym standardem w bezpłatnym programie profilaktycznym na NFZ. W poprzednich miesiącach, tekst mógł już być wykonywany, a dane z realizacji programu wyraźnie pokazują, że zmiana przynosi realne efekty.

W I półroczu 2026 roku z programu w całym kraju skorzystało 450 509 kobiet, z czego aż 412 419 z nich wykonało już nowoczesny test molekularny HPV. Tradycyjną cytologię wykonało 38 090 kobiet.

Obserwujemy wyraźny skok zgłaszalności na badania. Podczas gdy w całym 2024 roku z programu skorzystało tylko 380 922 kobiet (11,35% uprawnionych) to w samym I półroczu 2026 badania wykonało 450 509 kobiet tj. 14,65% uprawnionych. Na Podkarpaciu również wydać zmianę na plus. Poprzednie miesiące 2026 roku to zgłaszalność na poziomie 10-11%, a w lipcu tego roku 14,4%. Do ideału nadal trochę brakuję – ale zmiana jest zauważalna – mówi Rafał Śliż, rzecznik prasowy Podkarpackiego NFZ. Widać ją jednak wyraźniej, gdy porównamy lipiec 2025 z lipcem 2026. Szczegóły na mapkach, które pokazuję jaki procent kobiet, które mogły skorzystać z badania, faktycznie z niego skorzystało. Niemal wszędzie widać wzrost zainteresowania darmowym testem HPV HR.

Dlaczego ta zmiana ratuje życie? Precyzja diagnostyki

Dotychczasowa cytologia klasyczna opierała się jedynie na ocenie mikroskopowej pobranych komórek. Test molekularny HPV-HR wykrywa natomiast materiał genetyczny wirusa, który odpowiada za powstanie niemal wszystkich przypadków raka szyjki macicy

Wg danych na 15 lipca 2026 r. aż 724 462 kobiet w całej Polsce zapisało się na badanie oparte na teście HPV, z czego 639 627 badań zostało już ocenionych. W przypadku 8,25% zrobionych badań HPV HR wyszedł wynik dodatni. Oznacza to, że u 52 782 kobiet wykonano badanie cytologiczne na podłożu płynnym (LBC) i u 54% z nich potwierdzono nieprawidłowe zmiany komórkowe.

Nie czekaj na objawy

Rak szyjki macicy przez długi czas może rozwijać się bez żadnych dolegliwości. Dlatego regularne badania są najlepszym sposobem, aby wykryć zagrożenie odpowiednio wcześnie. Nowoczesny test HPV HR pozwala zrobić to jeszcze skuteczniej niż dotychczasowa cytologia. Kilka minut poświęconych na badanie może mieć ogromne znaczenie dla zdrowia i życia.

Dlaczego profilaktyka w kierunku raka szyjki macicy jest ważna?

• Rak szyjki macicy rozwija się po cichu, bez objawów i często wykrywany jest zbyt późno.
• Każdego roku w Polsce umiera na niego ponad 1800 kobiet.
• Ty możesz to zmienić – wystarczy kilka minut.
• Badania w programie profilaktyki raka szyjki macicy są bezpłatne – wykonasz je na NFZ.
• Masz realną kontrolę nad swoim zdrowiem.

/dr/